Fotoğraf: iStock Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki tırmanan çatışmalar ve Yemen'deki İran destekli Husilerin nakliye hatlarını hedef alan açıklamaları, küresel petrol arzında ciddi aksamalar yaşanacağı endişesini zirveye taşıdı.
CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin Ekonomi, iş dünyası, piyasalar ile ilgili en güvenilir ve en detaylı haberlere en hızlı şekilde ulaşın. + Ekle Gün içinde 95,47 dolara kadar tırmanan Brent petrol vadeli işlemleri, işlemlerin ilerleyen saatlerinde günlük %3,63 primle 94,31 dolar seviyelerinde dengelendi. ABD iç piyasası için gösterge kabul edilen Batı Teksas Orta Ham Petrolü (WTI) ise varil başına %3,32 artış kaydederek 87,14 dolara yükseldi. Her iki ham petrol göstergesi de 11 Haziran'dan bu yana kaydedilen en yüksek seviyelere ulaşarak piyasadaki tedirginliğin boyutunu gözler önüne serdi.
Piyasada fiziki teslimat risklerinin artmasıyla birlikte vadeli işlem fiyat yapısındaki bozulma da dikkat çekici boyutlara ulaştı. Brent petrolün üç aylık vadeli işlem fiyat farkı varil başına 10,89 dolara yükselerek 22 Mayıs'tan bu yana en geniş aralığa işaret etti.
Analistler, tüccarların gelecekteki stok risklerinden ziyade hemen teslim edilecek varillere yöneldiğini, bunun da kısa vadeli fiyatlarda sert yukarı yönlü baskı oluşturduğunu belirtiyor. Enerji piyasasındaki bu sert fiyatlamanın arkasında ise diplomatik kanalların tıkanması ve askeri hareketliliğin tırmanması yatıyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Güneydoğu Asya dışişleri bakanları toplantısında yaptığı açıklamada Washington'ın krizin çözümü için diplomasi masasında kalmaya devam ettiğini bildirdi. Ancak Rubio, görüşmelerde somut bir ilerleme sağlanamamasının temel sorumlusunun sürece ciddiyetle yaklaşmayan Tahran yönetimi olduğunu savundu.
İran'ın küresel petrol ticaretinin şah damarı konumundaki Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol kurmasına kesinlikle izin verilemeyeceğinin altını çizen Rubio, böyle bir durumun başta Güney Çin Denizi olmak üzere dünya genelindeki stratejik su yollarında son derece tehlikeli bir emsal yaratacağını vurguladı.
Askeri kanatta ise hareketlilik kesintisiz sürüyor. ABD ordusu, İran hedeflerine yönelik operasyonlarını sürdürerek art arda 11. gecede de hava saldırıları düzenlediğini duyurdu. Bu hamle, Kuveyt ordusunun hava sahasına giren İran insansız hava araçlarını hava savunma sistemleriyle etkisiz hale getirdiğini açıklamasından kısa bir süre sonra geldi.
Diğer taraftan kriz sadece Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmıyor. Yemen'de bulunan İran destekli Husi milislerinin Suudi Arabistan'a deniz ablukası ilan etmesi ve Bab el-Mandeb Boğazı'nda Suudi ham petrolü taşıyan tankerleri hedef alacağını duyurması, savaşın coğrafi etki alanını genişletti. Avrupa Birliği Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Aspides tarafından yapılan uyarıda; İsrail, ABD veya Suudi Arabistan ile bağlantılı gemilerin yüksek saldırı riski altında olduğu vurgulanarak Kızıldeniz ve Aden Körfezi rotalarından kaçınılması tavsiye edildi.
Piyasa uzmanları, enerji hatlarının aynı anda iki farklı stratejik boğazda birden sıkışma riskiyle karşı karşıya kaldığına dikkat çekiyor. Kızıldeniz'in güneyindeki Bab el-Mandeb Boğazı, bu ayın başlarında ABD ve İran arasındaki ateşkesin bozulmasının ardından Suudi Arabistan'ın ihracatı açısından hayati bir alternatif haline gelmişti. Ancak artan tehditler üzerine Suudi Arabistan'dan Çin ve Hindistan'a petrol taşıyan üç tankerin Kızıldeniz'de U dönüşü yaparak rotalarını Süveyş Kanalı'na çevirmesi, sevkiyat sürelerini ve maliyetleri artırarak petrol piyasalarını daha da ateşe veriyor. Asyalı rafineriler ise bölgedeki belirsizlik karşısında ham petrolü Afrika kıtasını dolaştırarak taşımak gibi maliyetli alternatifleri değerlendirmeye başladı.
